بیش از نیمی از فارغالتحصیلان بیکار در سال ۱۴۰۲ زنان بودند

به گزارش بام وطن در سال ۱۴۰۲ نزدیک به دو میلیون و ۱۵۰ هزار نفر در کشور بیکار بودند که از این تعداد حدود ۴۰ درصد فارغالتحصیلان آموزش عالی بودند. بیش از ۵۳ درصد از بیکاران تحصیلکرده زن بودند و این سهم در سالهای اخیر روندی افزایشی داشته است. سهم زنان از کل بیکاران نیز در حال صعود است.
آمارها نشان میدهد از هر سه نفر بیکار یک نفر زن است، در حالی که از هر دو نفر بیکار دانشگاهی یک نفر زن محسوب میشود. این موضوع نشان میدهد که وضعیت بازار کار برای زنان فارغالتحصیل متفاوت از زنان بیکار با سواد پایینتر است.
مدرک دانشگاهی، نان میشود؟
تعداد بیکاران فارغالتحصیل از آموزش عالی از سال ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۷ افزایش یافته است. بیشترین تعداد بیکار تحصیلکرده در سال ۱۳۹۷ ثبت شده که قریب به یک میلیون و ۳۰۰ هزار نفر از فارغالتحصیلان بیکار بودند. سهم زنان از بیکاران تحصیلکرده در این دوره از نزدیک به ۵۵ درصد به ۵۲.۷ درصد کاهش یافت.
در سال ۱۳۹۹ حدود ۲۵۰ هزار نفر از جمعیت بیکار تحصیلکرده کاهش یافت که نزدیک به ۱۵۰ هزار نفر از آنها زنان بودند. دلیل اصلی همهگیری کرونا بود که باعث خروج تعداد قابل توجهی از افراد، بهویژه زنان، از جمعیت فعال شد. شدت خروج زنان از بازار کار بیشتر از مردان بود و همین امر باعث کاهش سهم زنان از جمعیت بیکار شد. در سال ۱۳۹۹، سهم زنان بیکار تحصیلکرده به ۴۹.۶ درصد رسید.
با همهگیری کرونا زنان بیشترین آسیب را دیدند، زیرا اکثر مشاغلی که در این دوران تعطیل شدند، کسبوکارهای کوچکی بودند که عمدتا توسط زنان اداره میشدند. از سوی دیگر، بخش زیادی از کارهای بدون دستمزد خانه مانند کارهای خانگی و مراقبت از کودکان و سالمندان بر دوش زنان بود. به همین دلایل، تعداد زیادی از زنان در این دوران از جمعیت فعال خارج شده و به جمعیت غیرفعال پیوستند.
پشت پرده کاهش تعداد بیکاران تحصیلکرده
بعد از کرونا، تعداد کل بیکاران تحصیلکرده روندی کاهشی داشت، اما تعداد زنان بیکار تحصیلکرده تغییری قابل توجه نداشته و به همین دلیل سهم زنان از بیکاران تحصیلکرده روندی افزایشی گرفت. از نزدیک به ۸۹۰ هزار بیکار تحصیلکرده در سال ۱۴۰۲، نزدیک به ۴۷۵ هزار نفر زن بودند. آمارها نشان میدهد تعداد بیکاران زن دانشگاهی در چهار سال اخیر تقریبا ثابت مانده، در حالی که تعداد بیکاران مرد دانشگاهی در همین بازه کاهش یافته است.
این ثبات در تعداد زنان بیکار تحصیلکرده میتواند دو دلیل داشته باشد. اول، پس از قرنطینه تعداد زیادی از افراد وارد بازار کار شدهاند یا بازار کار به طور کلی بهبود یافته، اما به دلیل روند نرخ شراکت، این دلیل رد میشود. دوم، حتی در دوران پسا کرونا افراد قابل توجهی همچنان غیرفعال هستند که ممکن است به دلیل ادامه تحصیل (خروج موقتی) یا به طور دائم از جمعیت فعال و تعریف بیکار خارج شده باشند.
چقدر از بیکاران زن هستند؟
در سالهای ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ به دلیل توافق برجام و چشمانداز اقتصادی مثبت، مردم برای اشتغال امیدوار شدند و وارد جمعیت فعال شدند. با دقت به نرخ شراکت زنان و مردان در دوران قبل و بعد از برجام، زنان اشتیاق بیشتری برای حضور در بازار کار داشتند. نرخ شراکت زنان در دوره برجام ۲.۷ واحد درصد و نرخ شراکت مردان ۱.۳ واحد درصد افزایش یافت. قطعا بازار کار ظرفیت این حجم از نیروی کار، بهویژه نیروی کار زن، را نداشت و به همین دلیل تعداد بیکاران افزایش یافت. سهم زنان از بیکاران در سال ۱۳۹۶ تقریبا ۳۲ درصد بود.
در سال ۱۳۹۷ سهم زنان از بیکاران نزدیک به یک واحد درصد کاهش یافت. قطعا دلیل این کاهش میتواند افزایش قابل توجه تعداد بیکاران باشد. در این سال تعداد بیکاران بیش از ۱۳۲ هزار نفر افزایش یافت و به نزدیک به سه میلیون و ۳۰۰ هزار نفر رسید، اما تعداد زنان بیکار تنها به اندازه ۶ هزار نفر افزایش داشت. این اتفاق میتواند تحت تأثیر خروج آمریکا از برجام بوده باشد.
در سال ۱۳۹۸، تعداد بیکاران بیش از ۴۰۰ هزار نفر و تعداد زنان بیکار نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر کاهش یافت. با این وجود، سهم زنان از بیکاران در این سال افزایش یافت و به ۳۱.۷ درصد رسید. به گفته برخی کارشناسان، سالهای ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸، با وجود بازگشت تحریمها، دوران رونق بازار کار بود. این موضوع در افزایش نرخ شراکت و کاهش نرخ بیکاری نیز نمایان است.
کرونا بلای جان بازار کار
در سال ۱۳۹۹، با همهگیری کرونا سهم زنان از جمعیت بیکار بیش از چهار واحد درصد کاهش آشکاری داشت. دلیل این کاهش، ناامید شدن زنان بیکار از یافتن کار بود. همانطور که ذکر شد، تعداد زیادی از زنان به دلیل فعالیتهای بدون دستمزد در خانه ناچار به خروج از جمعیت فعال شدند.
بعد از کرونا، سهم زنان از کل بیکاران روندی صعودی داشته و به نزدیک به ۳۲ درصد رسیده است. در این دوران، تعداد کل بیکاران روندی نزولی داشته و تعداد زنان بیکار نیز مقداری افزایش یافته است. قطعا تعداد زنان بیکار در مقایسه با دوران پیش از کرونا کاهش چشمگیری داشته که نشاندهنده غیرفعال شدن تعداد قابل توجهی از زنان، با وجود بهبود شرایط نسبت به دوران کرونا است.
جایگاه تحصیلکردهها در بازار کار
با توجه به اینکه در نظام آموزشی ایران برابری جنسیتی وجود دارد و بیش از ۵۰ درصد بیکاران تحصیلکرده زن هستند، تنها یک سوم از جمعیت بیکار را زنان تشکیل میدهند. به عبارت دیگر، بازار نیروی کار ایران برای بهرهگیری از نیروی کار دارای دانش، ظرفیت کافی ندارد و مشاغل دانشمحوری که در دانشگاهها آموزش داده میشود، با نیازهای بازار همسو نیستند. در واقع، ما شاهد عدم تطابق آموزش و بازار کار هستیم.




