جایزه نوبل فیزیک ۲۰۲۴ به هاپفیلد و هینتون برای پایهگذاری شبکههای عصبی مصنوعی

کمیته نوبل فیزیک روز دوشنبه جایزه سال ۲۰۲۴ را به جان هاپفیلد و جفری هینتون اعطا کرد تا تلاشهای پیشگامانه آنها در استفاده از مفاهیم فیزیک برای توسعه یادگیری ماشینی و شبکههای عصبی مصنوعی تقدیر شود.
این دو دانشمند از ابزارهای فیزیک برای یافتن الگوهای پنهان در دادهها بهره بردند و راهکارهایی ابداع کردند که امروزه پایه و اساس سیستمهای هوش مصنوعی پیشرفته محسوب میشوند. هاپفیلد یک حافظه تداعیمحور طراحی کرد که قادر است تصاویر و الگوها را ذخیره و بازسازی نماید، در حالی که هینتون روشهایی برای استخراج خودکار ویژگیها از دادهها ارائه داد.
شبکه هاپفیلد از فیزیک سیستمهای اسپین برای توصیف انرژی شبکه استفاده میکند و با بهروزرسانی مقادیر گرهها، تصاویر ناقص یا با نوفه را تصحیح میکند. هینتون بر این پایه ماشین بولتزمن را بنا نهاد که با بهرهگیری از فیزیک آماری، میتواند الگوهای دادهها را یاد بگیرد و نمونههای جدید تولید نماید.
الن مونز، رئیس کمیته نوبل فیزیک، بیان داشت در فیزیک ما از شبکههای عصبی مصنوعی در طیف وسیعی از حوزهها، از جمله توسعه مواد جدید با ویژگیهای خاص، استفاده میکنیم. دستاوردهای این دو محقق بر پایههای علم فیزیک استوار است و ابزاری قدرتمند برای مقابله با چالشهای پیچیده علمی و فناورانه فراهم آورده است.
جان جی. هاپفیلد، متولد ۱۹۳۳ در شیکاگو، آمریکا، دکترای خود را از دانشگاه کرنل دریافت کرده و اکنون استاد دانشگاه پرینستون است. جفری ای. هینتون، متولد ۱۹۴۷ در لندن، انگلستان، دارای دکترای دانشگاه ادینبرو بوده و در حال حاضر در دانشگاه تورنتو، کانادا تدریس میکند.
جایزه نوبل فیزیک امسال به یک تا حداکثر سه نفر اهدا میشود. مراسم اعطای جایزه نوبل شیمی فردا چهارشنبه ۹ اکتبر (۱۸ مهر) ساعت ۱۱۴۵ صبح به وقت اروپای مرکزی (۱۳۱۵ ظهر به وقت تهران) برگزار خواهد شد.




