حذف مقاله هیدروکسی‌کلروکین از مجله الزویر؛ از پرارجاع‌ترین تا رسوایی علمی

یک مقاله علمی که در سال ۲۰۲۰ هیدروکسی‌کلروکین، داروی ضد مالاریا، را به عنوان درمان کووید-۱۹ معرفی کرده بود، به طور رسمی از آرشیو مجله بین‌المللی عوامل ضد می‌کروبی حذف شد.

انتشارات هلندی الزویر، صاحب این مجله، در بیانیه‌ای اعلام کرد که این مقاله به دلیل نگرانی‌هایی در مورد مراعات اصول اخلاقی پژوهش و دقت روش‌شناسی، از آرشیو مجله حذف می‌شود.

الزویر تأکید کرد که سه نفر از نویسندگان مقاله نیز خود نسبت به روش تحقیق و نتیجه‌گیری‌ها ابراز نگرانی کرده و خواستار حذف نامشان از این مطالعه شده‌اند.

بر اساس گزارش مجله نیچر، این مقاله پرارجاع‌ترین مقاله مرتبط با کووید-۱۹ است که تا به حال حذف شده و دومین مقاله پرارجاع حذف‌شده در تمام عرصه‌های علمی به شمار می‌رود.

در مارس ۲۰۲۰، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) مجوز اضطراری برای ذخیره‌سازی، توزیع و استفاده از هیدروکسی‌کلروکین برای درمان برخی بیماران بستری مبتلا به کووید-۱۹ صادر کرده بود.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ از هیدروکسی‌کلروکین به عنوان داروی معجزه‌آسا یاد کرد و حتی مدعی شد که به صورت پیشگیرانه این دارو را مصرف می‌کند.

با این حال، تحقیقاتی که در اوایل سال جاری در مجله علمی منتشر شد، نشان داد افرادی که از هیدروکسی‌کلروکین استفاده کرده‌اند، ۱۱ درصد بیش‌تر احتمال داشته‌اند که بر اثر کووید-۱۹ جان خود را از دست بدهند.

چرا این مجله تصمیم گرفت مقاله را حذف کند؟

بازبینی‌های انجام‌شده توسط تیم اخلاق نشر الزویر و انجمن بین‌المللی شیمی‌درمانی ضد می‌کروبی نشان داده است که مشکلات بسیاری در این مطالعه وجود دارد.

یکی از دلایل حذف این مقاله، ناتوانی مجله در تایید این ادعا بود که بیماران شرکت‌کننده در مطالعه پیش از دریافت تاییدیه‌های اخلاقی ملزوم انتخاب شده‌اند. علاوه بر این، مسئولان مجله نتوانستند تایید کنند که اصول تصادفی‌سازی علمی بین بیماران گروه آزمایش و گروه کنترل در این مطالعه مراعات شده باشد.

بر اساس این بیانیه مشخص نیست که آیا شرکت‌کنندگان در این مطالعه باید رضایت آگا‌هانه برای دریافت آزی‌ترومایسین به عنوان بخشی از تحقیق ارائه می‌دادند یا خیر. مقاله مدعی بود که اثربخشی هیدروکسی‌کلروکین در درمان کووید-۱۹ در صورت استفاده هم‌زمان با آزی‌ترومایسین، که یک آنتی‌بیوتیک است، افزایش می‌یابد.

این اطلاعیه بیان کرده است که شواهد مشخص می‌کند آزی‌ترومایسین در زمان انجام این تحقیق به عنوان بخشی از روش‌های استاندارد درمانی در نظر گرفته نشده است.

بعد از انتشار مقاله، سه نفر از نویسندگان آن، از جمله ژوهان کورجون، والری جیورداننگو و استفان اونوره، نگرانی خود را در مورد نحوه ارائه و تفسیر نتایج بیان کرده و به مجله اعلام کرده‌اند که دیگر نمی‌خواهند نامشان در این مطالعه وجود داشته باشد.

در مقابل، برخی دیگر از نویسندگان با تصمیم مجله برای حذف مقاله مخالفت کرده و دلایل نقل‌شده برای این عمل را زیر سوال برده‌اند.

رسوایی جهانی

بعد از حذف این مقاله، انجمن دارو‌شناسی و درمان‌شناسی فرا‌نسه با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که این مطالعه مثالی آشکار از تخلف علمی بوده است. این بیانیه تخلفات مقاله را شامل دستکاری داده‌ها و سوگیری در تفسیر نتایج دانست که با مقصد ارائه نادرست هیدروکسی‌کلروکین به عنوان داروی مؤثر شناخته شده است.

انجمن دارو‌شناسی و درمان‌شناسی فرا‌نسه این مقاله را یک رسوایی جهانی توصیف کرد و نوشت انتشار و ترویج نتایج این مطالعه باعث تجویز بیش از حد هیدروکسی‌کلروکین به می‌لیون‌ها بیمار شد، که نه تنها ریسک‌های غیر‌ضروری برای می‌لیون‌ها نفر ایجاد کرد، بلکه به احتمال زیاد به هزاران مرگ قابل پیشگیری نیز منجر شده باشد.

در ادامه این بیانیه آمده است اصول بنیادین پزشکی در اینجا نادیده گرفته شده و این اتفاق پیامد‌های فاجعه‌باری به همراه داشته است.