برندگان جایزه ایگ نوبل: از هیپوکامپ رانندگان تاکسی تا قورباغه معلق و تنفس مقعدی

النور مگوایر، عصبشناس دانشگاه کالج لندن، وقتی برای اولین بار نامزد دریافت جایزه ایگ نوبل شد، خوشحال نشد. او به دلیل تحقیقی که نشان میداد رانندگان تاکسی لندن هیپوکامپ بزرگتری در مغز دارند نسبت به دیگر مشاغل، مورد تقدیر قرار گرفته بود. مگوایر نگران بود که پذیرش این جایزه لطیفهآمیز به اعتبار حرفهاش آسیب بزند و بهصورت بیصدا آن را رد کرد.
سه سال بعد، مارک آبراهامز، بنیانگذار جایزه ایگ نوبل، مجددا با مگوایر تماس گرفت و ماهیت این جایزه را توضیح داد تقدیر از دستاوردهایی که مردم را میخنداند و سپس به فکر وا میدارد. این بار مگوایر پذیرش کرد. در راه مراسم، راننده تاکسی او از شنیدن اینکه هیپوکامپ بزرگتری دارد، از دریافت کرایه امتناع کرد.
مگوایر میگوید این جایزه توجه عمومی به کارش را افزایش داد. وقتی خبر در صفحات اول روزنامهها منتشر شد، تأثیر زیادی بر مردم گذاشت. او خاطره میکند که در مراسم معرفی، حتی در حضور سه برنده جایزه نوبل، تنها درباره رانندگان تاکسی سوال پرسیده میشد.
آبراهامز این جوایز را در سال ۱۹۹۱ پس از سالها جمعآوری تحقیقات عجیب و غریب منتشرشده در مجله نتایج غیرقابلتکرار تأسیس کرد. او میگوید مدام با محققانی ملاقات میکردم که ناخواسته تحقیقات خندهداری انجام میدادند که تقریبا از آنها خبر نداشت. واکنش جامعه علمی در ابتدا متفاوت بود، اما آبراهامز تأکید میکند این جوایز برای آسیب رساندن به اعتبار محققان نیست. سال گذشته بیش از ۹۰۰۰ نامزد ثبتنام کردند که نشاندهنده رشد این جایزه است.
چندین برنده ایگ نوبل معتقدند این جایزه با فراهم کردن مخاطب گستردهتر، شغل آنها را بهبود بخشیده و دانشمندان را به تعامل بیشتر با مردم ترغیب کرده است.
مرد اردکی
جایزه ایگ نوبل تأثیر عمیقی بر زندگی کیس مولیکر، پرندهشناس موزه تاریخ طبیعی روتردام، گذاشت. در سال ۱۹۹۵ او از پنجره دفترش اولین مورد ثبتشده نکروفیلی در اردکها را مشاهده کرد. مولیکر انتظار داشت تنها معدودی مقالهاش را بخوانند، اما پس از دریافت جایزه در سال ۲۰۳، خوانندگان زیادی یافت و مردم مشاهدات جالب حیوانات را برای او فرستادند.
مولیکر به مرد اردکی معروف شد، کتابی با همین نام منتشر کرد و در سال ۲۰۱۳ سخنرانی تد با عنوان چگونه یک اردک مرده زندگی من را متحول کرد ارائه داد. از آن زمان بخش بزرگی از عمرش را به ارتباطات علمی اختصاص داده و اکنون مدیر موزه روتردام است. او در کمیته انتخاب برندگان ایگ نوبل عضویت دارد و بیشتر به محققان اروپایی خبر میدهد. از برندگان مورد علاقهاش دو محققی بودند که لباس خرس قطبی پوشیده بودند تا واکنش گوزنهای شمالی را در قطب شمال بررسی کنند.
آزمایشات جمعه شب
آندره گیم، فیزیکدان دانشگاه منچستر، تنها فردی است که هم جایزه نوبل و هم ایگ نوبل را دریافت کرده. او در سال ۲۰۱۰ جایزه نوبل فیزیک را برای کشف گرافن گرفت، اما یک دهه قبل ایگ نوبل را برای معلق کردن یک قورباغه با آهنربا برد. در یک شب جمعه در دانشگاه رادبود هلند، قطره آب در میدان مغناطیسی ۱۶ تسلا معلق شد و همکاران را شوکآور کرد. این آزمایش با یک قورباغه کوچک که بیضرر ماند، به پایان رسید.
گیم در ابتدا از پذیرش جائزة ایگ نوبل مطمئن نبود و با همکارش مایکل بری، فیزیکدان نظری دانشگاه بریستول، مشورت کرد. گیم بیشتر درباره ارزش علمی کنجکاویمحور آزمایش قورباغهاش صحبت میکند. چند سال بعد، در یک جمعه شب دیگر، گیم و کنستانتین نووسلوف با چسباندن نوار به گرافیت، لایههای گرافن را جدا کردند که منجر به نوبل مشترکشان شد.

گیم و مگوایر تنها کسانی نبودند که تردید داشتند. آبراهامز و تیمش ماهها قبل از مراسم بهصورت محرمانه با برندگان احتمالی تماس میگیرند و فرصت پذیرش یا رد را میدهند. آبراهامز برندها را از دست برندگان نوبل واقعی در مراسم سالانه تحویل میدهد تا برداشت آسیبرسانی از بین برود.
همه راضی نبودهاند. اریک توپول، متخصص قلب کالیفرنیا، جزو ۱۰۰۰ نویسنده مقالهای بود که در سال ۱۹۹۳ جایزه ادبیات ایگ نوبل گرفت، چون تعداد نویسندگان صد برابر صفحات بود. او میگوید آن مطالعه نباید نادیده گرفته میشد، چون بزرگترین مطالعه سکته قلبی تاریخ با ۴۰ هزار شرکتکننده بود. توپول معتقد است نام ایگ نوبل با برندگان جدید همخوانی ندارد و بیشتر برای جنبه طنز انتخاب شدهاند. آبراهامز موافق است و میگوید با نگاه به گذشته، آرزو میکنم نام دیگری انتخاب میکردیم.
دویدن روی آب
در دو دهه اخیر جوایز بیشتر به تحقیقات سبکتر تعلق گرفته. در سال ۲۰۱۳ جایزه به آلبرتو مینتی، بیومکانیکدان دانشگاه میلان ایتالیا رسید. مینتی با استفاده از مدلهای مارمولک باسیلیسک و کشیم غربی که روی آب دویدند، محاسبه کرد که دویدن روی آب در گرانش ماه (۱۶ درصد زمین) از نظر تئوری امکانپذیر است. او و همکاران با سیستم مهارکننده گرانش ماه را شبیهسازی کردند و در سال ۲۰۱۲ گزارش دادند یک داوطلب با بالههای کوچک روی پا در استخر دویدن را ادامه داد.

سال بعد آبراهامز به مینتی زنگ زد و خبر جایزه را داد. مینتی ابتدا مطمئن نبود و نظر همکاران را پرسید که بیشتر مثبت بود. سرگرمی و طنز در قلب ایگ نوبل است. جائزة فیزیولوژی ۲۰۲۴ به گروهی رسید که کشف کرد بسیاری از پستانداران میتوانند از طریق مقعد تنفس کنند. نویسنده اصلی، ریو اوکابه از دانشگاه پزشکی توکیو، بیش از ۱۵ سال است هم پزشک معالج است و هم پژوهش میکند. این تحقیق پاسخ به همهگیری کووید-۱۹ بود آیا میتوان در نارسایی تنفسی روش جایگزین تنفسی ایجاد کرد. اوکابه از دریافت جایزه مفتخر است و معتقد است موتور محرک تحقیقات آینده خواهد بود.
ایگ نوبل از سه دهه پیش تا امروز مسیر درازی طی کرده. چیزی که با جائزةای آغاز شد که دانشمندان نسبت به آن محتاط بودند، اکنون مورد استقبال بسیاری قرار گرفته. مینا لیونز، برنده ۲۰۱۴، جایزه را گرامی میدارد و میگوید یکی از بهترین شگفتیهای دوران تحصیلی من بود. او و همکاران نشان دادند کسانی که تا دیر بیدار میمانند، در میانگین خودتحسینکنندهتر، رواندستکاریکنندهتر و روانآزارترند از کسانی که زود بیدار میشوند. لیونز، روانشناس دانشگاه جان مورز لیورپول، میگوید این جایزه برای مشارکت عمومی عالی است چون علم را محبوب میکند و یکی از معتبرترین جوایز آکادمیک رشته او محسوب میشود. او امیدوارم الهامبخش نسلهای جوانتر برای ورود به علم باشد.




