ایوب آقاخانی: تئاتر مردمی سوءتفاهم دولتهاست، حاضرم سکاندار مبارزه با چهرهپرستی شوم

ایوب آقاخانی، نمایشنامهنویس، کارگردان و بازیگر تئاتر، در گفتوگو با بام وطن به بررسی چالشهای تئاتر ایران پرداخت. او با اشاره به سطح سواد بازیگران تئاتر، بیان کرد حالت سواد بازیگران تئاتر در کشور ما به نسبت همکاران در مدیومهای دیگر بهتر است، اما به طور بنیادی عدم تمایل به گسترش سواد یا نبوده است امکان گسترش سواد جهت نشدن و به دست نیامدن این مهم شده که نمیتوان به آن چیره شد.
آقاخانی افزود برای مثال این که بن کتاب در اختیار این افراد قرار داده شود یا از بین بردن موانع اقتصادی باز هم این مهم حاصل نمیشود. یکی از دلایل این است که مبنایی برای این که سواد بازیگر قفل تعداد بسیاری از درهای بسته باشد نیست. سواد تعیینکننده توان فرد که بتواند بازی کند یا نه، نیست و در فلان کار شاغل باشد یا نباشد نیست.
او در مورد کیفیت نمایشنامههای ایرانی تأکید کرد تشکیل نمایشنامه باکیفیت، قلم با کیفیت میخواهد. قلم با کیفیت آدم با کیفیت میخواهد. آدم باکیفیت مسیر رسیدن به آدم باکیفیت میخواهد. همه اینها خواسته یا ناخواسته در حالت جاری مسدود است. آقاخانی با انتقاد از اجراهای زیاد نمایشنامههای خارجی، گفت زیادها کار ایرانی اجرا میکنند که از نظر بنده به حدی اینها شأنیت نمایشنامه ندارند و کار محسوب نمیشوند. اتفاقا منفعتگیری از نمایشنامه ایرانی زیادتر است.
در پاسخ به سوال درباره نسل جوان، او صراحتا گفت صد درصد. نه تنها ناتوان میدانم بلکه فاصله نجومی آنها به حدی زیاد است که برای پر کردن آن باید دههها کار کنیم و به این سادگیها به دست نخواهد آمد. آقاخانی ریشه این خلأ را در سیستم آموزشی، ضعف دانشگاهها و خطکشیهای افراطی دانست و خاطرهیادگیری از تدریس بیضایی، گلشیری، دولتآبادی و میرصادقی را توصیف کرد.
به گفته آقاخانی، مانع دیگر حرکت دولتهای گوناگون در حمایت از زاد و ولد فرهنگی است. احتمالا بگویند ما حمایت میکنیم اما حقیقت این است از یک سری محتواهای خاص حمایت میشود. با این خطکشیها داشتهها را آرامآرام تنک میکنیم. او در مورد تئاتر اندوختهگذارانه نیز تأیید کرد چرا کاملا هست. جمله اضافی نمیگویم. الان اندوخته در تئاتر سخن اول را میزند و تئاتر از محتوای فرهنگی خود زیاد خالی شده است.
در خصوص حضور چهرههای سینمایی در تئاتر، آقاخانی مواضع خود را تشریح کرد هیچ موافقت یا مخالفتی ندارد. در سه دهه فعالیتم در تئاتر در گروه تئاتر پوشه سلوکی را اختیار کردهام. مسئله اینجاست که همیشه غیر از همین کار آخر یعنی ترانههای تب همیشه در کارهایم چهره داشتم. اما چهرهها چه افرادی بودند؟ به مثال در سال ۸۵ آقای داوود رشیدی و هما روستا، در سال ۸۱ مهدی سلطانی، کیکاوس یاکیده و سال ۸۹ حمید رضا آزرنگ و نسیم ادبی بودند. اینها چهره نبودند در واقع ریشههای عمیقی در تئاتر داشتند.
او ادامه داد مخالفتی با وجود چهرهها ندارم به شرط این که شهرت صرف علت وجود فرد نباشد. شهرت و توانایی در کنار هم منطقی است. اما اگر امروز جریانی شکل بگیرد برای مبارزه با وجود چهرهها و امری سیستماتیک شود، حاضرم سکانداری آن را بر مسئولیت بگیرم. در مسیر صدمههای جدی امروز تئاتر این کار در شکل برگزاری غلط بیتاثیر نیست.
آقاخانی در مورد معیشت از طریق تئاتر گفت نمیتواند. بنده به گفتن فردی که زندگی پرهزینه مستأجری دارم، حرفه فرد دیگر بلد نیستم. منتهی من فقط در تئاتر نیستم. در تلویزیون، رادیو و دوبله فعالیت دارم و اگر فقط در تئاتر میماندم من هم نمیتوانستم معیشتم را سپری کنم.
در پاسخ به سوالی درباره تئاتر به عنوان هنر نخبگان و هزینه بالای بلیت، او بیان کرد مسئولان شما را در سوءتفاهم انداختند. تئاتر باید به همین شکل باشد. همه جای دنیا همین است. تئاتر برای همه و تئاتر برای مردم یک شعار بیمعنی است. تئاتر برای نخبگانجامعه است. یقینا در یک جامعه ایدهآل و تئاتر ایدهآل. قرار نیست تئاتر همانند سینما در دل تودهها برود.
او با انتقاد از گرانی بلیتها افزود همانند همه چیز گرانتر شده و باز هم از زیاد چیزها ارزانتر است و پاسخگوی هزینههای خود نیست. دولت به شدت کمکاری میکند و تئاتر عملا شده کاری که با عشق هنرمند روی صحنه میرود و هزینههای خود را نمیتواند فراهم کند. همانند این است که دولت ناخواسته معادلات تئاتر را به هم ریخته و راهی جز برگشت دولت به سنگر حمایت از تشکیل محتوا در تئاتر وجود ندارد.
در پایان درباره نمایش خانه عروسک گفت نمایش خانه عروسک تکه دوم نمایش به روزی است. یک نمایشنامهای است که از عمر نگارش آن یک دهه زیادتر نمیگذرد. تحقق روی صحنه رفتن این چنین نمایشی جای لطف دارد. از بازی در این تئاتر خوشحالم. این تئاتر حد وسطی از تئاتر محض و تئاتری که برای دقت به مخاطب قیمتهای خود را از دست داده، است. میانگینی را نگه داشته که میانگین سختی است.




