برخی افراد هرگز کلمات ممنونم یا متشکرم را به زبان نمی‌آورند؛ انگار سپاسگزاری برایشان مهارتی ناشناخته است. اما چرا این اتفاق می‌افتد؟ در مواجهه با چنین کسانی چه باید کرد؟ آیا توقع تشکر از دیگران طبیعی است یا باید کار‌های خیر را تنها بر اساس اصول انسانی و بی‌چشمداشت انجام دهیم با اطمینان از اینکه بی‌جواب نمی‌ماند؟
افراد هرگز سپاس نمی‌گویند
آیا تا به حال فکر کرده‌اید چرا برخی مردم هرگز سپاسگزاری نمی‌کنند؟ درست است که انسان نیازی ندارد در قبال هر خیری که انجام می‌دهد، تشکر شنیده شود؛ اما ناخواسته در درون او انتظاری شکل می‌گیرد که کلامی حاکی از سپاس بشنود و این انتظار بی‌جا نیست.
اما چرا برای برخی سپاس کردن این‌قدر سخت است؟ اصلا قادر نیستند یک کلمه ساده بگویند ممنونم! احتمالا شما هم با چنین افرادی روبرو شده‌اید و کسانی با این ویژگی را می‌شناسید. نکته مهم این است که با وجود غیر‌عادی و مذموم بودن این رفتار، متاسفانه تا حدی رایج است. در واقع گمان می‌رود هر فردی دست‌کم یک‌بار با ناسپاسی از سوی اعضای خانواده، همکار یا همکلاسی روبرو شده باشد.
این موقعیت‌ها انسان را غمگین می‌کنند؛ وقتی کاری برای دیگری انجام می‌دهید، ناسپاسی پاسخی نیست که انتظار داشته‌اید. در واقع، وقتی فردی تلاش یا فداکاری شما را بدیه‌ی می‌انگار، بسیار بیش‌تر غمگین‌کننده است؛ انگار شما موظف به انجام آن کار بوده‌اید.
هنگام رخداد این اتفاق، اغلب از خود می‌پرسید چرا این کار را برای آن شخص انجام دادم؟ با این حال، مهم است از حالت سرزنش خود، پشیمانی و گناه خارج شوید و بدانید که شما کار نادرستی نکرده‌ید؛ شما در جای درست قرار دارید و کار درست را انجام داده‌ید، شرم و حس گناه فهمیدن از نصیب فرد ناسپاس است. خوش به حال شما که قدم خیری برداشته‌ید! ایمان داشته باشید که کار خیر شما بی‌جواب نمی‌ماند و جایی در این روزگار به شما برمی‌گردد.
ناسپاسی دلایل روانشناختی مشخصی دارد
افراد سپاس نمی‌گویند
به نظر روانشناس پیناس برگر، افرادی که هرگز سپاس نمی‌گویند، زمان تشکیل روابط رضایت‌بخش را از دست می‌دهند و به طور بالقوه مانع رشد خود می‌شوند. این افراد قیمت حرکات و تلاش‌های مثبت دیگران را نادیده می‌گیرند؛ اولین اثر این رفتار، دامن زدن به حس بی‌اعتمادی و خصومت در خود و در طرف مقابل است.
مطالعه دکتر پیناس برگر یافته‌های جالبی دارد. اولین نکته این که امکان تغییر این رفتار وجود دارد. حقیقت این است که افرادی که هرگز سپاس نمی‌گویند، کمبود‌های عاطفی و اجتماعی قابل‌توجه‌ی دارند.
تفاوت حالت ناسپاسی و صفت ناسپاسی
مهم است بین یک حالت موقت ناسپاسی که گاهی از فرد سر می‌زند و صفت ناسپاسی که خصلت و ویژگی شخصیتی است تمایز قائل شوید. بر اساس یافته‌های دکتر پیناس، در مواجهه با افراد ناسپاس باید این تفکیک را داشت آیا این فرد در این مورد خاص ناسپاسی می‌کند یا اینکه خصلت کلی او ناسپاسی است.
اگر تا به حال به افسردگی یا اختلال اضطراب مبتلا شده باشید و آن را مدیریت کرده باشید، می‌دانید که یکی از نشانه‌ها بی‌تفاوتی و دلسردی نسبت به دیگران و محیط است. کار دیگران برای او کم‌رنگ است؛ از همین رو سپاس کردن بی‌معنی می‌شود و دلیلی برای تشکر نمی‌یابد. وقتی فردی همیشه چنین رفتار کند، ناسپاسی به یکی از ویژگی‌های شخصیتی او تبدیل می‌شود.
فقدان مهارت‌های بین‌فردی
عامل دیگر پرورش و آموزش است. برخی مردم یاد نگرفته‌اند برای چیز‌های کوچک و روزمره شکرگزار باشند یا سپاس کنند. هیچ‌کس به آن‌ها یاد نداده که مهربان و مودب باشند. در نتیجه، اصول اولیه رفتار در محیط‌های اجتماعی را نمی‌دانند.
به همین دلیل، اگرچه ممکن است آگاه باشند که باید تلاش کنند بهتر دیده شوند؛ اما برایشان سخت است چون تا کنون انجام نداده‌اند؛ این تحول نیازمند تلاش فرا‌وان است. در برخی خانواده‌ها پرورش طوری بوده که ابراز محبت و سپاس دور از شخصیت است. خانواده پدرسالاری را در نظر بگیرید که در آن زن موظف به پخت غذا، سفره‌آرایی و پذیرایی است؛ در اینجا برای مرد کم‌اهمیت است که به همسرش بگوید متشکرم، زحمت کشیدی. مسلما پس‌رانی که در چنین خانواده‌هایی بزرگ می‌شوند، همین الگو را یاد می‌گیرند.
گاهی این رفتار متأثر از پرورش نیست، بلکه فقدان یک مهارت اجتماعی است. فرد در برقراری ارتباط و ابراز سپاس مشکل دارد. گاهی فرد قصد بی‌ادبی ندارد، اما از سپاس کردن خجالت می‌کشد؛ نقطه ضعف او در تشکیل ارتباط است.
فقدان همدلی
تعداد زیادی از افرادی که هرگز سپاس نمی‌گویند، به سادگی حرکات محبت‌آمیز یا سپاس را درک نمی‌کنند. آن‌ها فاقد هوش هیجانی و همدلی لازم برای فهمیدن مهربانی یا تلاش دیگران برای آسان کردن زندگی خود هستند.
آن‌ها هر کاری که برایشان انجام می‌دهید را بدیه‌ی می‌دانند، چون همین چیزی است که انتظار دارند. این عدم همدلی می‌تواند مزمن شود. این افراد با گذشت زمان حتی مطالبه‌گرتر یا خصمانه‌تر می‌شوند. اگر در نقطه‌ای به خواسته‌هایشان نه بگویید، عکس‌العمل منفی نشان می‌دهند.
در مواجهه با افرادی که هرگز سپاس نمی‌کنند چه باید کرد؟
دکتر پیناس برگر می‌گوید تغییر این رفتار امکان‌پذیر است. برنامه‌ای مبتنی بر مهارت‌های اجتماعی و مدیریت عاطفی می‌تواند به کاهش این رفتار غمگین‌کننده کمک کند.
با این حال، تغییر رفتار برای فردی که عادت سپاسگزاری ندارد، آسان نیست. حتی اگر یک لیوان آب برایشان بیاورید یا چیزی را از زمین بردارید، فقط نگاه می‌کنند بدون اینکه سپاس کنند؛ به همین ترتیب سپاس از فداکاری‌ها و لطف‌های بزرگ‌تر شما برایشان سخت‌تر است.
این موضوع پیچیده است و در هر مورد فردی با توجه به تفاوت‌های ظریف، شدت و ضعف متغیری دارد. با این حال، آنچه قطع می‌دانیم این است که این رفتار باعث درگیری، ناامیدی و ناراحتی می‌شود. اگر می‌بینید که زیاد‌تر با این افراد سروکار دارید، تلاش کنید آنچه برای افراد ناسپاس انجام می‌دهید را بازبینی کنید.
سپاس و سپاسگزاری ساده‌ترین راه شناخت انسان‌هاست. آدمی که قدردان نعمت‌ها و موهبت‌های جهان هستی است، مدام از لطف دیگران در حق خود سپاس می‌کند. اگر تا به حال از این نماد معرفت و شناخت غافل بوده‌ید، از این به بعد به آن بپردازید.
