علم چگونه پدیده دژاوو را توضیح میدهد؟

دژاوو حسی است که فرد گمان میکند تجربهای را پیش از این داشته، در حالی که چنین اتفاقی رخ نداده است. این پدیده تا به امروز به طور کامل درک نشده، اما دانشمندان نظریههای متعددی درباره آن ارائه کردهاند.
دژاوو چیست؟
آکیرا اوکانر، روانشناس و مدرس ارشد دانشکده روانشناسی و علوم اعصاب دانشگاه سنت اندروز، میگوید دژاوو یک تجربه خودانگیخته و گریز است که کارکرد آگاهی را آشکار میسازد و به ما امکان میدهد تفاوت بین آنچه حس میکنیم و آنچه میدانیم را تشخیص دهیم.
این پدیده زمانی رخ میدهد که نواحی خاصی از مغز، به ویژه بخشی که مسئول تشخیص آشنایی است، دچار فعالیتی ناگهانی شده یا سیگنالهای کاذب آشنایی را ارسال میکند. این باعث ایجاد یک اختلال کوتاه میشود که حس تشخیص را با درک واقعی در تضاد قرار میدهد. دژاووی خودآگاه، راهی است که مغز به ما خبر میدهد حافظهای که تجربه میکنیم نادرست است؛ این امر نشانه عملکرد صحیح لوبهای پیشانی است.
اوکانر، یکی از معدود متخصصان دژاوو، افزود دژاوو فرآیند تصحیح این اشتباه و اطمینان از آن است که طوری رفتار نمیکنیم انگار آن چیز را به یاد داریم. دلایل مختلفی برای این پدیده وجود دارد؛ یکی از آنها این پارادوکس است که برای یک خطای حافظه رخ میدهد. دژاوو زمانی اتفاق میافتد که مغز در سالمترین حالت خود قرار دارد.
وی همچنین اشاره کرد که برای افراد مبتلا به بیماریهایی مانند زوال عقل و آسیب لوبهای فرونتال، امکان بازبینی واقعیت به درستی وجود ندارد و در نتیجه حس آشنایی مکرر شکل میگیرد. این میتواند مخرب باشد، زیرا حتی خاطرات واقعی نباشد، همه چیز آشنا به نظر میرسد و تشخیص درست را به تأخیر میاندازد.
اگرچه دلیل دقیق این پدیده در انسانها مشخص نیست، اما بیشتر تحقیقات نشان میدهند دژاوو مربوط به فرآیند مغز برای بازیابی خاطرات است.
ورود به یک اتاق میتواند نشانهای برای بازیابی غیرارادی حافظه باشد؛ قطعا دسترسی به محتوا وجود نخواهد داشت، به این معنی که حافظهای برای مقایسه با لحظه جاری وجود ندارد، اما حس آشنایی همچنان برقرار است.

در مطالعه کوچکی بر روی دژاوو، از واقعیت مجازی فراگیر برای ایجاد صحنههای استاندارد روزمره (مانند یک سالن بولینگ یا یک باغ) استفاده شد که به شرکتکنندگان نمایش داده میشد. سپس صحنه جدیدی به آنها نشان داده شد که از نظر فضایی مشابه صحنه قبلی پیکربندی شده بود.
شرکتکنندگان با احتمال بیشتر، حس عجیبی را گزارش کردند که فراتر از آشنایی ساده بود در زمان مشاهده این صحنههای تازه (که تنها از نظر ساختاری شبیه بودند)؛ حتی اگر صحنه کپی دقیق صحنه قبلی نباشد، کافی است تا به اندازه کافی قابل تشخیص باشد. همین میتواند آن حس شگفتآور آشنایی و ناتوانی در یادآوری واقعی را در ذهن شکل دهد و پذیرش کند که دژاوو یک خطای حافظه است که شما را به آنجا میبرد.

اما احتمالا بزرگترین مسئله اینجاست که هیچ علل واقعیای برای تجربه دژاوو در انسانها وجود ندارد. این تنها شیوهی پرزرقوبرق مغز ماست برای منطقینمودن یک تجربه گیجکننده انسانی و به ما میگوید که ما ماشینهای حسی هستیم.
اوکانر در ادامه گفت ما همیشه تلاش میکنیم محیط و چیزهای اطرافمان را درک کنیم. الگوها را تشخیص میدهیم و تلاش میکنیم بفهمیم چرا چیزهایی که در بیرون از ما اتفاق میافتند رخ میدهند، و تنها میفهمیم که شگفتانگیز است و سپس ادامه میدهیم.




