می‌راث دیجیتال عزیزان؛ عکس‌ها و چت‌های باقی‌مانده چگونه سوگواری را دگرگون می‌کنند؟

در عصر دیجیتال، هر فردی پس از مرگ یادگاری‌های آنلاین فرا‌وانی از خود به‌جا می‌گذارد؛ از حساب‌های شبکه‌های اجتماعی تا عکس‌ها، نوشته‌ها و مکالمات چت. این حضور دیجیتال تداوم‌دار، سوگواری سنتی را به چالش کشیده و پرسش‌های جدیدی را برمی‌انگیزد آیا دسترسی مداوم به اثرات دیجیتال متوفی، تسلی است یا رنج طولانی؟

مثالی بارز، مادری است که دستور پخت شیرینی‌های سنتی را در گوگل درایو بایگانی کرده و از طریق سیستم مدیریت حساب‌های غیر‌فعال گوگل تعیین نموده که سه ماه پس از فوت، تمام پرونده‌ها — از دستور‌ها و گذرواژه‌ها تا ایمیل‌ها — مستقیما برای فرزندش ارسال شود. این یعنی در روز‌های سوگواری، به‌جای ایستادن در آشپزخانه کنار مادر، فرزند روبروی روح دیجیتال او قرار می‌گیرد؛ گوشی موبایل پر از دستور‌های اسکن‌شده، جایگزین دست‌های مهربان می‌شود.

ماریسا رنی‌لی پیش‌تر در همین باره نوشته بود غم یعنی تکرار تجربه کنار آمدن با فقدان. امروزه با گسترش تکنولوژی، بازمانده‌ها بیش از پیش با یادآوری‌های ناخواسته روبرو می‌شوند ایمیل‌های تبلیغاتی که همچنان به نام متوفی می‌رسند، اعلان‌های فیسبوک متوقف‌مانده، یا پیغام‌های آی‌پد برای بازگرداندن کتاب‌ها. این دارایی‌های دیجیتال در فضای سایبری معلق می‌مانند و وراث با دو راهی دشوار مواجه می‌گردند حفظ این یادگاری‌ها یا بستن حساب‌ها و پذیرش مرگ مجدد عزیز خود.

داستان‌های واقعی؛ از اپل واچ تا حساب‌های مخفی

خانم اشلی ریس، بیوه‌ای ۳۴ ساله، هفت ماه پس از مرگ همسر رابرت استنگل بر اثر سرطان، تصمیم گرفت از اپل واچ او استفاده کند. در فروشگاه اپل متوجه شد که ساعت به‌درستی باز نشده بود. ریس گفت گفتم ببخشید، ساعت مال خودم نیست، مال همسر مرحومم است. او علاوه بر ساعت و ایرپاد‌ها، گفتگو‌هایش با همسر را در پیام‌رسان موبایل پین کرده و گاه برای تسلی، گالری عکس‌ها را باز می‌کند؛ عکسی از خود در اتاق بیمارستان که همسرش بی‌اختیار گرفته بود. ریس می‌گوید این یعنی صدمه روحی هر روزه.

ماری (نام مستعار) نیز چند روز پس از فوت مادرش بر اثر سرطان تخمدان، با بررسی موبایل مادر، راز‌هایی را کشف کرد مادرش در تویی‌تر با حساب ناشناس با جناح‌گرایان بحث می‌کرده و در اسپاتیفای تنها آهنگ‌های تیلور سوئیفت را گوش می‌داد — چیزی که ماری هرگز نمی‌دانست. دوستان و اقوام همچنان به موبایل مادر پیام می‌فرستند و برایش دعا می‌کنند. ماری می‌گوید این چیز‌ها به من یادآوری می‌کنند که مادرم برای دیگران چقدر مهم بوده.

شکستگی پلتفرم‌ها و تلاش برای بایگانی

وب‌سایت‌ها تعطیل می‌شوند، حساب‌ها هک می‌گردند و دستگاه‌ها خراب می‌شوند. هیچ تضمینی برای ماندگاری ابدی داده‌های شبکه‌های اجتماعی وجود ندارد. ریس برنامه دارد تا پیام‌های ده ساله همسر را در کامپیو‌تر، گوگل درایو و آی‌کلود کپی بگیرد اگر این پیام‌ها پاک شوند، من رسما داغون می‌شوم. در عین حال، این فضا‌های دیجیتال در برابر فرا‌موشی نیز یاری می‌رسانند. ریس می‌افزاید اکنون شدیدا حس می‌کنم باید هر خاطره‌ای از رابرت را بلافاصله در یادداشت‌های موبایل ثبت کنم تا یادم بماند که ما چه کسانی بودیم.

حتی مادربزرگ در گفتگو با فرزندش از لفظ مردن پرهیز می‌کرد تا او را نگران نسازد، اما هر دو می‌دانستند چه چیزی در انتظار است. پیشینه تعامل‌های دیجیتال — پیام‌ها، اشتراک‌گذاری در اینستاگرام، کارت‌پستال‌های الک‌ترونیک — دیگر فقط داده‌های بی‌معنی نیستند. روزی فرا می‌رسد که این‌ها تنها مانده‌هایی از ما باشند.

پاورقی