عطر ۳۵۰۰ ساله مصریان باستان با تکنولوژی مدرن بازسازی شد

این رایحه که با نام عطر زندگی ابدی شناخته میشود، ترکیبی پیچیده از موم زنبور عسل، روغنهای گیاهی متنوع و صمغهای درختان نادر است که از سرزمینهای دور و بر به مصر باستان وارد میشدند.
محققان بوی بازسازیشده را از داخل یک کوزه آهکی در تابوت زنی مومیاییشده به نام سنتانی استخراج کردهاند که برآورد میشود در حدود سال ۱۵۰۰ قبل از میلاد زندگی کرده باشد. این تابوت باستانی تقریبا یک قرن پیش، در سال ۱۹۰۰ میلادی، در دره پادشاهان مصر کشف شده بود.
باربارا هوبر، محقق دکترای انسانشناسی در مؤسسه ماکس پلانک آلمان و نویسنده ارشد این مطالعه، بیان میکند موادی که در فرآیند مومیاییسازی این مومیاییهای باستانی یافت شدهاند، یکی از پیچیدهترین و متنوعترین ترکیبات شیمیایی هستند که از این دوره تاریخی به دست آمده است و دقت و پیشرفت روشهای مومیاییسازی در مصر باستان را به خوبی نشان میدهند.
او افزود وجود چنین طیف گستردهای از مواد کمیاب و گرانقیمت مانند صمغ درخت پسته در درون کوزه، نشاندهنده استفاده از بهترین و پرهزینهترین مواد برای مومیایی کردن این زن است. این امر مستقیما به موقعیت اجتماعی استثنایی و رده بالای او در جامعه آن دوران اشاره دارد.
اطلاعات کمی در مورد زندگی و مرگ سنتانی در دست است. تحقیقات پیشین نشان داده است که او در حدود سال ۱۴۵۰ قبل از میلاد زندگی میکرده و نقش پرستار و دایه فرعون آمنهوتپ دوم (پسر و جانشین توتموس سوم) را ایفا کرده است. این زن از آمنهوتپ دوم در دوران کودکی مراقبت کرده و او را شیر داده است.
بر اساس تواریخ که رسیده، سنتانی با لقب زیور پادشاه شناخته میشد و از اعضای ارشد دربار فرعون به شمار میرفت. پس از وفات او، اندامهای حیاتیاش با دقت مومیایی شدند و در چهار کوزه با دربهایی به شکل سر انسان قرار گرفتند.

مصریهای باستان در طول فرآیند مومیاییسازی، اندامهایی همچون ریهها، کبد، معده و رودهها را با ظرافت برمیداشتند تا از رشد باکتریها جلوگیری کنند و بدین ترتیب بدن به شکلی بهینه حفظ میشد. ریشه این تأکید بر مومیاییسازی در باور دینی مصریان بود که معتقدند سالم ماندن بدن برای زندگی پس از مرگ ضروری است. به باور آنان، روح فرد باید بتواند به بدن بازگردند، بنابراین محافظت از بدن از اولویتهای بالا بود.
مکان دفن سنتانی در دره پادشاهان نشاندهنده اهمیت بالای او در جامعه مصر آن دوره است، چرا که این قبرستان معمولا مختص فراعنه و اشراف قدرتمند بوده و خاکسپاری در این محل گواهی بر امتیاز فوقالعاده و احترام بالایی است که احتمالا فرعون برای وی قائل بوده است.
کوزههای آهک حاوی ریهها و کبد سنتانی سالها در موزهای در شهر هانوفر آلمان نگهداری میشدند. مسئولان موزه در هنگام جنگ جهانی دوم، این اشیاء را برای حفظ از آسیب به یک معدن نمک منتقل کردند. هرچند محتویات اصلی کوزهها از بین رفته است، محققان با برشسازی دقیق درون کوزهها، باقیمانده مواد و بافت سنگ آهک متخلخل را مورد تجزیه و تحلیل قرار دادند.
دستور العملهای دقیق تهیه روغنها و عطرهای مخصوص در کوزهها از دیرباز مورد بحث محققان بوده است، زیرا متون بهدستآمده از مصر باستان به طور دقیق به نام مواد تشکیلدهنده اشاره نمیکنند. با این حال تیم تحقیق با بهکارگیری تکنیکهای تحلیلی پیشرفته، در نهایت ترکیب مواد داخل کوزهها را شناسایی کرد.
مطابق یافتههای دانشمندان، این کوزهها حاوی موم زنبور عسل، روغنهای گیاهی متنوع، چربیهای حیوانی، قیر طبیعی حاصل از فرآوردههای نفتی و صمغهای معطر بودند. ترکیباتی همچون کومارین (با بوی شبیه وانیل که در گیاهان نخود و دارچین یافت میشود) و اسید بنزوئیک (موجود در صمغ درختان و بوتهها) در نمونهها مشاهده شد.
پژوهشگران همچنین موفق شدند صمغهای معطر درختان کاج اروپایی و گونه خاصی از درختان پسته (از خانواده بادام هندی) که در هند و آسیای جنوب شرقی یافت میشوند را شناسایی کنند.
دیوارنگارهها در معبد توتعنخآمون در دره پادشاهان
دکتر هوبر در این زمینه توضیح میدهد وجود برخی مواد نشان میدهد که مصریها مسیرها و شبکههای تجاری گستردهای برقرار کرده بودند. وجود صمغ درخت کاج اروپایی که منشأ شمال دریای مدیترانه و اروپای مرکزی است و یا صمغ درختانی که تنها در جنگلهای استوایی جنوب شرقی آسیا رشد میکنند، به دامنه وسیع راههای تجاری مصر در اواسط هزاره دوم قبل از میلاد اشاره دارد.
پس از شناسایی کامل مواد تشکیلدهنده، تیم تحقیقاتی در همکاری با یک عطرساز فرانسوی و یک موزهشناس متخصص برای بازسازی دقیق رایحه واقعی مومیاییسازی تلاش کردند. پژوهشگران بیان میکنند این فرآیند پیچیده ماهها طول کشید و چندین بار تکرار شد تا عطری دقیق از نظر تاریخی حاصل آید.
دکتر هوبر با توصیف تجربه شخصی خود میگوید اولین باری که با این عطر روبرو شدم، تجربهای عمیق و تقریبا سورئال از جنس ارتباط ملموس و معطر با دنیای باستان داشتم. گویی با سفر در زمان، پژواک ضعیفی از گذشته در دست داشته باشیم.
دانشمندان معتقدند بازسازی این رایحه به درک بهتر موقعیت اجتماعی فرد درگذشته و همچنین روشهای بهکاررفته برای حفظ بقایای او کمک شایانی میکند.
این رایحه احیاشده از ماه اکتبر در موزه موسگارد دانمارک به نمایش گذاشته خواهد شد تا علاقهمندان بتوانند بویی را که محققان آن را عطر ابدیت نامیدهاند استنشاق کنند و در هوای بخشی از روزگار باستان تنفس کنند.
نتایج کامل این مطالعات تازه در نشریه علمی معتبر منتشر شده است.




