پژوهشکده پولی و بانکی در گزارشی با عنوان اهداف و برتری‌های گروه اختصاصی عمل مالی ابعاد مختلف مسیر بازگشت ایران به FATF را بررسی کرده است. بر اساس این گزارش، تصویب دو کنوانسیون مهم مبارزه با تأمین مالی تروریسم و پالرمو و اجرای آن‌ها، گام اول در این مسیر محسوب می‌شود.
ضرورت اصلاح هوشمندانه قوانین
گزارش که گره‌گشایی این موضوع نیازمند انجام اصلاحات جدی و هوشمندانه در قوانین و مقررات مربوطه است. دومین مطالبه FATF از ایران، جرم‌انگاری کافی تأمین مالی تروریسم است که با اصول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر حمایت از مستضعفان و مبارزات حق‌طلبانه در تعارض شناخته می‌شود. به همین دلیل، تصویب و اجرای کنوانسیون پالرمو و CFT و شناسایی و مسدود کردن دارایی‌های گروه‌های تروریستی، مستلزم اصلاحات حقوقی و سیاسی است.
شرایط فنی و نظارتی
پس از حل مسائل حقوقی و سیاسی، نوبت به مطالبات فنی و نظارتی FATF می‌رسد. تمام این موارد مربوط به شفافیت مبادلات مالی در داخل کشور است. تامین این الزامات می‌تواند به جای تن دادن به اجبار، در حکم ترقی شفافیت و سلامت نظام مالی کشور برداشت شود. پیگیری و پیاده‌سازی این موارد در چارچوب قوانین داخلی نه تنها ریسکی برای کشور به همراه ندارد، بلکه می‌تواند ابزاری برای نشان دادن حسن نیت ایران و حتی پیش‌شرطی برای انجام مذاکرات با FATF باشد.
تاریخچه برنامه عمل ایران
بر پایه گزارش، وقتی برنامه ایران و FATF برای خروج نام ایران از لیست سیاه آغاز شد، ایران با تدوین لوایح چهارگانه موسوم به لوایح FATF توانست با جلب نظر گروه اختصاصی عمل مالی، تمدید تعلیق ایران از فهرست سیاه را برای چندمین بار به‌دست آورد. اما اجرای برنامه عمل با کندی روبرو شد و سپس به علت ابراز اختلاف‌نظر‌ها در سطوح عالی حاکمیتی بر سر تصویب پیوستن به کنوانسیون پالرمو و کنوانسیون بین‌المللی جلوگیری از تأمین مالی تروریسم (CFT) عملا متوقف گردید.
برنامه عمل ایران در دی ماه سال ۱۳۹۶ منقضی شد و در بهمن سال ۱۳۹۸، FATF پس از دو سال و ارایه مهلت‌های چندباره به ایران برای تکمیل همان برنامه، طی بیانیه‌ای رسما اعلام کرد که ایران برنامه عمل خود را تکمیل نکرده است. پیوستن به کنوانسیون‌های پالرمو و CFT تنها یک مورد از ۶ مورد باقی‌مانده در برنامه عمل ایران است که به علت متوقف ماندن ایران در این مرحله، دیگر موارد نیز تعیین تکلیف نشده‌اند.
تعهدات احتمالی تازه در دوره ریاست مکزیک
نقش مکزیک به عنوان رئیس تازه FATF در دوره ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ می‌تواند تأثیر قابل توجه‌ی بر تعهدات ایران در آینده داشته باشد. مکزیک پنج برتری کلیدی را برای این دوره تعیین کرده که امکان افزایش تعهدات کشور‌های عضو از جمله ایران را فراهم می‌کند. یکی از اهداف مهم مکزیک، ترویج شمول مالی است که به دسترسی همه افراد به خدمات مالی رسمی پشتیبانی می‌کند. FATF تلاش می‌کند از طریق بهبود دسترسی به خدمات مالی رسمی و کاهش اتکا به پول نقد، با ریسک‌های مرتبط با پول‌شویی و تأمین مالی تروریسم مقابله کند.
علاوه بر این، مکزیک به تقویت اجرای رویکرد مبتنی بر ریسک در نظارت بر جرائم مالی تأکید دارد. بر پایه این رویکرد، کشور‌های عضو FATF باید ریسک‌های حاضر در سیستم مالی خود را شناسایی و اقدامات مناسبی برای کاهش این ریسک‌ها اتخاذ کنند. ایران احتمالا ناچار می‌شود در چارچوب این رویکرد، ارزیابی‌های ریسک خود را به‌روز و راه‌حل‌های نظارتی خود را تقویت کند. از دیگر برتری‌های FATF، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی و تقویت نظارت بر دارایی‌های مجازی و ارائه‌دهندگان خدمات مرتبط است. در نهایت، مکزیک بر لزوم مقابله موثر با تأمین مالی تروریسم و اشاعه تسلیحات اصرار کرده است. با دقت به برتری‌های تازه FATF و نقش مکزیک، گمان می‌رود که تعهدات جدیدی به فهرست تعهدات قبلی ایران اضافه شود.
