شاخص شادکامی یا اقتصاد نشاط امروزه به عنوان معیاری مکمل برای تولید ناخالص داخلی سرانه شناخته می‌شود تا سطح رضایت و کیفیت زندگی مردم در کشور‌های مختلف سنجیده شود. برخلاف اقتصاد سنتی که بر درآمد و مصرف تمرکز دارد، اقتصاد نشاط با استفاده از نظر‌سنجی‌ها و نگرش‌سنجی‌ها مستقیما سطح خرسندی مردم را اندازه‌گیری می‌کند.
اقتصاد نشاط چیست؟
به نوشته معاونت اقتصادی اتاق تهران، اقتصاد نشاط شامل مطالعات دانشگاه‌ی در مورد رابطه بین رضایت فردی و متغیر‌های اقتصادی نظیر اشتغال و ثروت است. ابزار اصلی این حوزه، پیمایش شاخص‌هایی است که نشان می‌دهد اقتصاد‌های مختلف چه می‌زان به رفاه شهروندان خود خدمت کرده‌اند. در اقتصاد سنتی، مطلوبیت از طریق رفتار‌های قابل مشاهده مثل خرید و فروش ارزیابی می‌شود، اما اقتصاد نشاط با تحلیل‌های اقتصاد‌سنجی و پرسش از خود افراد، عوامل افزایش یا کاهش رفاه و کیفیت زندگی را آشکار می‌سازد.
کیفیت زندگی معیاری ذهنی است که به امنیت مالی، رضایت شغلی، زندگی خانوادگی، ارتباطات اجتماعی، سلامت و ایمنی بستگی دارد. اقتصاد نشاط که شاخه نوظهوری از تحقیقات است، این ابعاد را بررسی می‌کند. اقتصاددانان سنتی برای اندازه‌گیری مطلوبیت بر قیمت‌های بازار و درآمد متکی بودند، اما این رویکرد نمی‌تواند لذت یا رنج ناشی از کالا‌ها و خدمات خارج از بازار را توضیح دهد.
وضعیت شادکامی در جهان
گزارش فعالیت جهانی ایپساس نشان می‌دهد شادکامی در جهان هر ساله اندک کاهش یافته است. اگرچه سطح فعلی بالا‌تر از اوج همه‌گیری کووید است، اما همچنان کمتر از آغاز دهه ۲۰۱۰ است. بیش‌ترین افت در ترکیه گزارش شده و بیش‌ترین افزایش ۷ درصدی مربوط به اسپانیا است. در سال ۲۰۲۴، هلند با ۸۵ درصد شاد‌ترین کشور است و مجارستان و کره جنوبی با ۴۸ درصد کم‌ترین شادکامی را دارند.
جایگاه ایران در شاخص جهانی
نمودار‌های گزارش داده‌های ایران را از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳ پوشش می‌دهند. می‌انگین امتیاز ایران در این دوره ۴.۷۶ بوده است. کم‌ترین امتیاز مربوط به سال ۲۰۲۰ با ۴.۲۷ و بیش‌ترین آن مربوط به سال ۲۰۲۳ با ۴.۹۸ است. می‌انگین شادکامی جهانی در سال ۲۰۲۳ میان ۱۱۱ کشور، ۵.۵۹ بوده است. بنابراین ایران در طول سال‌های اندازه‌گیری، همواره زیر می‌انگین جهانی قرار داشته و نوسان چشمگیری در رتبه خود نداشته است.
مقایسه منطقه‌ای
در خاورمیانه نیز جایگاه ایران از نظر شاخص شادکامی پایین است و هم‌سطح با عراق و فلسطین، بالا‌تر از پاکستان و ترکیه، اما قطعا پایین‌تر از کشور‌های حاشیه خلیج فارس و اوراسیا قرار دارد. افغانستان بدترین رتبه را دارد. مردم خاورمیانه با وجود ثروت‌های طبیعی و تنوع قومی، شادکامی بالایی ندارند و عوامل اجتماعی نظیر تأثیر نهاد سیاست بر جامعه، از دلایل کاهش نشاط در این منطقه محسوب می‌شود.
