افغانستان به عنوان ششمین مقصد صادراتی ایران و کشوری که بیش‌ترین تراز تجاری مثبت را با جمهوری اسلامی دارد، نقش مهمی در مبادلات اقتصادی دو طرفه ایفا می‌کند. مهم‌ترین اقلام صادراتی ایران به این همسایه شرقی شامل مواد غذایی، مصالح ساختمانی نظیر کاشی، سرامیک، سیمان و گچ، سنگ‌های معدنی، گاز مایع و سوخت‌های نفتی و روغنی است که بخش عمده‌ای از نیاز‌های افغانستان را تامین می‌کنند.
مازاد تجاری مثبت ایران با افغانستان
محسن بهرامی ارض اقدس، عضو هیات نمایندگان اتاق ایران در دوره دهم، در گفتگو با خبرنگار تابناک بیان کرد اکنون حالت تجاری ایران با افغانستان بسیار مناسب است و از آنجا که واردات از این سرزمین به ایران وجود ندارد، تراز تجاری ایران با افغانستان مثبت است. وی افزود که ایران به عنوان تامین‌کننده اصلی نیاز‌های اساسی افغانستان عمل می‌کند.
معضل برگشت ارز و پیمان سپاری ارزی
بهرامی ارض اقدس به بزرگ‌ترین چالش پیش رو در صادرات به افغانستان اشاره کرد و گفت مهم‌ترین مشکل در تجارت با افغان‌ها این است که آن‌ها خرید خود را به صورت ریالی در داخل کشور انجام می‌دهند و همین امر پیمان سپاری ارزی و برگشت ارز صادرکنندگان را با مشکل مواجه کرده است. معاون اسبق وزیر صمت دولت دوازدهم توضیح داد که بار‌ها دیده شده صادرکنندگان خود افغانستانی هستند که با شرکای محلی تجارت دارند و این موضوع پیچیدگی‌هایی در گردش خرید ریالی ایجاد کرده است.
قائم‌مقام سابق مرکز گسترش صادرات ایران مثال زد تاجر کاشی را خریداری کرده و ریال می‌دهد، در حالی که صادرکنندگان باید ارز‌های مربوط به پیمان سپاری و گشایش اعتبار اسنادی (LC) را به سامانه نیما برگردانند که نوعی دور زدن قانون محسوب می‌شود. به گفته وی، تعداد زیادی از خریداران کالا‌های ایرانی در عراق و افغانستان به دلیل مشکلات پیمان سپاری ارزی و برگشت ارز، هم نقش خریدار و هم نقش صادرکننده را ایفا می‌کنند که این امر مشکلاتی برای تجار افغانستانی به وجود آورده است.
