گزارش شاخص هوش مصنوعی ایران ۱۴۰۳ با همکاری مرکز استراتژی و تحول هوش مصنوعی شریف و آزمایشگاه سیاستی دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف منتشر شد. این گزارش با رویکردی جامع و بین‌رشته‌ای به بررسی وضعیت هوش مصنوعی در ایران در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ می‌پردازد.
تعداد مقالات هوش مصنوعی به تفکیک سرزمین
تحلیل حالت ایران
ایران در طول دوره ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ تقریبا بیش‌ترین سهم مقالات علمی هوش مصنوعی در منطقه را داشته است که نشان‌دهنده جایگاه پیشرو در تحقیق و توسعه است. سهم ایران در سال ۲۰۱۰ حدود ۴.۷ درصد بوده و تا ۲۰۱۳ به ۷ درصد رسیده است. بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۱ اگرچه نوسان داشته اما بالا‌تر از سایر کشور‌ها باقی مانده است. در سال‌های اخیر (۲۰۲۰ تا ۲۰۲۳) سهم ایران افت یافته و به رتبه دوم پس از عربستان سعودی رفته است که نشان‌دهنده تلاش‌های گسترده عربستان در سال‌های اخیر است.
رژیم صهیونیستی روال ثابتی با سهم زیر ۱ درصد داشته و از ضعیف‌ترین‌هاست. ترکیه از ۳.۵ درصد در ۲۰۱۰ روال نزولی تجربه کرده و همیشه پایین‌تر از ایران قرار داشته است. عربستان سعودی روال کاملا صعودی داشته و سهم آن از ۰.۵ درصد در ۲۰۱۰ به ۳.۵ درصد در ۲۰۲۳ رسیده که بالا‌تر از ایران و سایر کشور‌هاست.
کیفیت مقالات هوش مصنوعی به تفکیک سرزمین
نمودار‌ها سهم کشور‌های منطقه از مقالات با تأثیر بالا را در دو نوع متفاوت نشان می‌دهد. در نوع اول، سهم ایران نسبتا ثابت و نزدیک به ترکیه و رژیم صهیونیستی بوده و بین ۲۹.۵ تا ۳۲ درصد نوسان داشته است. در نوع دوم، سهم ایران از ۷.۱ درصد در ۲۰۱۰ به ۳.۲ درصد در ۲۰۲۳ کاهش یافته و ایران تا ۲۰۲۱ رتبه اول را داشته اما پس از آن جای خود را به عربستان سعودی داده است.
گواه‌ی پتنت‌های هوش مصنوعی توسط مالکین
ایران
درصد پتنت‌های ثبت‌شده توسط ایران از ۲۰۱۰ تا کنون نزدیک به صفر بوده و تغییرات چشمگیری نداشته است. با وجود رشد اندک در سال‌های اخیر، ایران همچنان سهم قابل‌توجه‌ی در ثبت پتنت‌های هوش مصنوعی نسبت به رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی ندارد که نشان‌دهنده ضعف در این حوزه است.
رژیم صهیونیستی
این رژیم بیش‌ترین سهم ثبت پتنت‌های هوش مصنوعی در منطقه را دارد. سهم آن در ۲۰۱۳ به اوج ۱.۲ درصد رسیده و اگرچه در سال‌های بعد افت داشته اما برتری خود را حفظ کرده است.
عربستان سعودی
عربستان سعودی از ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ روال صعودی داشته و اکنون در جایگاه دوم بعد از رژیم صهیونیستی قرار دارد.
ترکیه و امارات متحده عربی
هر دو کشور سهم کمی مشابه ایران داشته‌اند و تغییرات خاصی در روال ثبت پتنت‌ها مشاهده نشده است. برای رقابت با کشور‌های منطقه، ایران نیازمند سیاست‌های حمایتی از پژوهشگران و تسهیل فرآیند ثبت پتنت‌هاست.
گواه‌ی پتنت‌های هوش مصنوعی توسط مخترعین
این نمودار سهم ثبت پتنت‌ها توسط مخترعین را در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ نشان می‌دهد. سهم ایران در ۲۰۱۰ تقریبا صفر بوده و تا ۲۰۱۶ بدون تغییر باقی مانده، سپس رشد بسیار کم داشته که در مقایسه با سایر کشور‌ها قابل‌توجه نیست. ایران یکی از پایین‌ترین سهمه را در منطقه دارد که نشان‌دهنده ضعف در تحقیق و توسعه یا عدم حمایت‌های لازم است.
رژیم صهیونیستی بیش‌ترین سهم را در کل دوره داشته و تا ۲۰۱۵ به اوج ۱.۶ درصد رسیده است. عربستان سعودی از ۲۰۱۸ روال صعودی قابل‌توجه‌ی آغاز کرده و جایگاه دوم را دارد. ترکیه نیز از ۲۰۲۰ رو به رشد بوده و از ایران و امارات پیشی گرفته است. ایران برای پیشرفت نیازمند اصلاح زیرساخت‌ها، سیاست‌های حمایتی و افزایش سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی و ثبت پتنت است.
همکاری‌های بین‌المللی در انتشارات علمی هوش مصنوعی
نمودار نشان‌دهنده تعداد همکاری‌های علمی بین‌المللی ایران با ۱۰ کشور برتر در بازه ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۳ است. ایالات متحده با ۲۰۵۰ همکاری درصدر قرار دارد که احتمالا به دلیل حضور محققان ایرانی در این کشور است. کانادا با ۱۳۸۵ همکاری در جایگاه دوم و استرالیا (۱۱۱۳) و چین (۱۱۰۹) در رده‌های بعد قرار دارند. مالزی (۸۱۴)، انگلستان (۷۷۸) و آلمان (۵۳۵) همکاری‌های کمتری داشته‌اند اما در ده کشور اول هستند. همکاری با هند نیز ۵۶۶ مورد گزارش شده است.
ایران بیش‌ترین تعامل را با ایالات متحده و کانادا داشته که تحت تأثیر حضور محققان ایرانی است. همکاری با کشور‌های آسیایی مانند چین و مالزی نشان‌دهنده تمایل به گسترش روابط در شرق آسیاست. کشور‌های اروپایی همکاری کمتری داشته‌اند. داده‌ها تجمع همکاری‌ها با کشور‌های خاص را نشان می‌دهد اگرچه روال زمانی آن‌ها از این نمودار مشخص نیست. تعامل گسترده با چین نشان می‌دهد ایران به سمت تحکیم روابط با این کشور حرکت کرده است. این داده‌ها می‌توانند به سیاست‌گذاران در بهینه‌سازی روابط علمی بر پایه استراتژی‌های بین‌المللی کمک کنند.
