میدان شوش و محلههای اطراف آن در جنوب تهران، از جمله جوادیه، را هآهن، هرندی، لبخط، زربافیان

گزارش میدانی از نانواییهای تهران جنوبی افزایش قیمت نان منجر به کاهش مصرف، گسترش نسیهفروشی و بروز ظاهرة دزدی نان شده است

میدان شوش و محلههای اطراف آن در جنوب تهران، از جمله جوادیه، راهآهن، هرندی، لبخط، زربافیان و خاوران، شاهد تحولی عمیق در الگوی مصرف نان هستند. نانوایان این مناطق از تجريده ۱۵ نانوایی که با آنها گفتوگو شده، تصویری تشریحی از اثرات افزایش قیمتهای اخیر نان بر سفره مردم ارائه دادند. نانوایان معتقدند اگرچه به ظاهر نان سهمیهای وجود ندارد، اما در عمل بیش از ۳۰ عدد خرید نان به عنوان تراکنش نامتعارف تلقی شده و نانوایان برای تهیه آرد اضافی مجبورند از قیمت آزاد که بسیار بالاتر است، استفاده کنند.

شوک قیمتی و تغییر سبد خرید

نوزدهم شهریورماه، اتحادیه نانوایان سنتی تهران با تایید وزارت صمت، افزایش قیمت نان را اعلام کرد. بر این اساس قیمت نان لواش به طور میانگین نزدیک به ۴۰ درصد، و نان سنگک نزدیک به ۶۶ درصد افزایش یافت. نان سنگک ساده از ۳ هزار به ۵ هزار تومان، نان بربری ساده با آرد نوع یک از ۱۸۰۰ به ۲۵۰۰ تومان، و نان لواش نوع یک از ۵۰۰ به ۷۰۰ تومان رسید. نان تافتون ماشین با آرد نوع یک نیز از ۷۰۰ به ۸۵۰ تومان افزایش یافت. این افزایش قیمتها باعث شده تا مردم در محلههای کمبرخوردار نظیر لبخط، خرید نان بربری و سنگک را به شدت کاهش داده و به سراغ نانهای ارزانتر نظیر لواش و تافتون روند.

یک نانوایی در محله لبخط اظهار داشت مردم این منطقه ضعیف هستند، پول ندارند، نسیهای میبرند. فردی که قبلا ۲۰ نان میبرد، اکنون تعداد کمتری میخرد چون وعدههای غذایی کمتر شده؛ قبلا سه وعده میخوردند، الان دو وعده. او افزود مشتریان ما از جلوی مغازه رد میشوند در حالی که یک بسته نان لواش زیر بغلشان است، در حالی که قبلا مشتری نان سنگکی بودند.

ناتوانی مالی و گسترش نسیهفروشی و نان خیراتی

در نانواییهای متعددی که بازدید شدند، صاحبان مغازه از داشتن دفترچه نسیهفروشی برای ثبت طلبهای مردم بیسرپرست و فقیر خبر دادند. یک نانوایی بربریفروش در نزدیکی میدان شوش گفت ما نسیهفروشی نداریم اما در کاسبی نمیشود نسیه نداد. روزی ۴۰ تا ۵۰ نان را به نیازمندانی که میشناسیم، رایگان میدهیم. در محلاتی چون خاوران و اوراقچیها نیز نانوایان از توزیع روزانه نان رایگان به دهها نفر بیسرپرستی خبر دادند. آقای حسنوند، صاحبان نانوایی در خاوران، اظهار داشت حداقل ۱۰ نفر روزانه میآیند و نان مجانی میبرند چون پول ندارند. ما تلاش میکنیم کسی دست خالی از مغازه بیرون نروید.

پدیده دزدی نان؛ از فراری کردن تا برداشتن اضافه در ماشین

ظاهره جدید و نگرانکنندهای که نانوایان گزارش دادند، دزدی نان است. در نانوایی جوادیه، نانوایی خاوران و محلهای دیگر، مواردی از قبیل برداشتن نان و نپرداختن با بهانه فراموشی کارت بانکی، یا قرار دادن نان در ماشین و فرار کردن، تکرار شده است. یک نانوایی در جوادیه گفت لابهلای نانها چند تایی اضافه میبرند. اگر طرف نیازمند باشد کاری نداریم، اما برخی با بهانههای دروغین نان میبرند و نمیآیند. در خاوران نیز مواردی گزارش شده که مشتری ادعا میکند کارت بانکی نیاورده، نان را در ماشین میگذارد و دیگر برمیگردند.

ناهنجاریهای آرد و افت کیفیت نان

نانوایان به شدت از کیفیت پایین آرد توزیع شده شکایت دارند. یک نانوایی در محله زربافیان آرد را دست دلال توصیف کرد و گفت چرا آرد ما باید از خراسان شمالی بیاید؟ آرد بیکیفیت است، ۲۰ دقیقه باید در دستگاه بماند تا کار کند، نتیجهاش همین نانهای بیرمق و خمیده است. نانوایی در جوادیه نیز ابراز بیاطلاعی از آرد کرد و گفت نمیدانیم این آرد گندم است یا جو. روی کیسه برخی افزودنیها نوشته شده و برخی نه، خدا میداند چه میگذارند، شاید سولفات. نانوایان معتقدند سهمیه آرد نوع یک (دولتی) برای آنها کم شده و تحمیل خرید از آرد نوع دو (نیمهآزاد) با قیمت بالا، حاشیه سود آنها را از بین برده و کیفیت نان را ضربه زده است.

تحلیل جامعهشناسان نان، نشانه فقر مطلق و نسبی

محمدباقر تاجالدین، جامعهشناس، به بام وطن گفت که قضیه نان مستقیما به فقر گره خورده است. او با استناد به اظهارات وزیر رفاه درباره ۲۵ میلیون نفر زیر خط فقر مطلق، توضیح داد فقر مطلق یعنی فرد نمیتواند حداقلهای زندگی از جمله نان و آب سالم را تامین کند. فقر نسبی نیز آمار بیشتری دارد؛ یعنی افراد حداقلها را دارند اما از نظر کالری و تنوع غذایی عقبماندهاند. تاجدین افزود طبقه متوسط هم در حال سقوط است؛ کارمند، معلم، پزشک و پژوهشگر با حقوق معمولی، به سمت طبقه پایین روندند. او بر کیفیت نان تأکید کرد در مناطق فقیر، نان قسطی فروخته میشود و کیفیت پایین آن، با کمبود پروتئین و ویتامین، بستر بیماریهای گوارشی، سرطان و سوءتغذیه را فراهم میکند. فرد حس تحقیر میکند که پول نان باکیفیت را ندارد.

فقر خشن و ناتوانی از تامین حداقلهای زندگی

سمیه توحیدلو، جامعهشناس با گرایش اقتصاد توسعه، از واژه فقر خشن استفاده کرد و گفت اگر خانواده نتواند کف خوراک و سرپناه را تامین کند، دچار فقر خشن است. افزایش قیمت نان و برنج، این فقر را تشدید میکند. بر اساس آمارهای تا ۱۴۰۲، نزدیک به ۳۰ درصد خانوادهها در فقر خشن و ۶۰ درصد در فقر نسبی قرار دارند. توحیدلو بر ضرورت شناسایی دقیق خانوادههای نیازمند و هدفمند کردن یارانهها تأکید کرد یارانه یکدست برای همه دهکها، برای فقیران واقعی کافی نیست. بدون شناسایی دقیق، نمیتوان موازنه مثبت به نفع فقرا برقرار کرد. فقر چرخه معیوبی دارد؛ کودک فقیر، انرژی کافی برای تحصیل و کار ندارد و به نسل بعد منتقل میشود. او گفت دولت موظف است نیازهای پایه از جمله نان را تامین کند و افزایش قیمت باید با مکانیزمهای حمایتی همراستا باشد.