همایون اسعدیان: داش آکل کیمیایی ضعیفترین اقتباس، دایی جان ناپلئون وفادارترین اثر

نشر ثالث همزمان با آیین پاسداشت فرهنگی روز ملی سینما نشستی با عنوان ادبیات و سینمای ایران؛ یک رابطه مهآلود برگزار کرد. در این جلسه همایون اسعدیان و حسین پاکدل درباره رابطه سینما و ادبیات و چالشهای اقتباس گفتگو کردند.
پاکدل جامعه ما با ادبیات زیست نمیکند
حسین پاکدل در آغاز گفت مبحث اقتباس در یک جلسه قابل پوشش کامل نیست، اما میتوان چشماندازی از این رابطه ارائه داد. او افزود عمر ادبیات مدرن در ایران چندان از سینما بیشتر نیست و اثری که سینما در افکار عمومی گذاشته قابل مقایسه با ادبیات مدرن نیست. مشکل جامعه ما این است که با ادبیات زیست نمیکنیم، در حالی که در جوامع با ادبیات غنی، مردم از طریق فیلم، سریال و تئاتر با ادبیات در تماسند.
اسعدیان سینما از ابتدا شان تئاتر را نداشت
همایون اسعدیان با نگاه تاریخی بیان کرد در قرن نوزدهم سینما جایگاه فاخری نداشت و تئاتر وزن و شان اختصاصی داشت. نگاه فرهیختگان به سینما همانند یک هنر والا نبود. سینما و صنعت عکس خود را به جامعه جهانی تحمیل کرد. همین تحمیل باعث شد نویسنده قصه کوتاهتر از کارگردان چندفیلم، و بازیگر تئاتر از بازیگر سینما شان بیشتری داشته باشد. نوشتن کتاب نیز گویا شان فرهنگیتری میبخشد.
تصویرسازی در تاریخ ایران حرام بوده است
پاکدل در پاسخ به سوالی درباره تسلط فیلمنامهنویس بر فارسی گفت فیلمنامهنویس باید ادبیات فارسی بداند، اما لزوما نیازی به ادبیات فاخر ندارد. او دلایل روبرو شدن سینما و ادبیات با چالش را ممنوعیتهای تاریخی و حرام بودن تصویرسازی در مقاطعی از تاریخ ایران دانست و گفت ذهن ملت ما اساسا درکی از عکس ندارد. بهترین اقتباس پیش از انقلاب دایی جان ناپلئون بود که عکس و فیلمنامه مو به مو همخوانی داشتند. پس از انقلاب نیز قصههای مجید از هوشنگ مرادی کرمانی بهترین اثر اقتباسی بود.
قدمت ادبیات دراماتیک به جمالزاده بازمیگردد
اسعدیان قدمت ادبیات دراماتیک در ایران را به یکی میبود، یکی نبوده محمدعلی جمالزاده نسبت داد و گفت در غرب این قدمت به قرن هجدهم و نوزدهم بازمیگردد. سینمای جهان کاملا متکی بر ادبیات است، اما ما این رابطه را نداشتهایم. او از تلاشهای خود برای پیوند بین ناشر و پلتفرمها خبر داد و اسماعیل فصیح را نویسندهای معرفی کرد که آثارش کاملا قابلیت به عکس درآمدن دارد. اسعدیان افزود ما به شدت به ادبیات قصهگو نیاز داریم، اما نویسندگان این موضوع را کسر شأن خود میدانند.
اقتباسهای موفق و ناموفق سینمای ایران
اسعدیان به اقتباسهای موفق اشاره کرد داریوش مهرجویی در گاو، پستچی و دایره مینا بسیار از غلامحسین ساعدی اقتباس کرده و به او وفادار بوده. ناصر تقوایی برای ناخدا خورشید از داشتن و نداشتن همینگوی اقتباس آزاد کرده که بسیار موفق بوده. او اصل کلی را بیان کرد معمولا فیلمهای خوب از روی کتابهای متوسط ساخته میشوند، چون اثری مانند خشم و غوغا یا جنگ و صلح را نمیتوان به فیلم تبدیل کرد.
داش آکل یکی از ضعیفترین اقتباسهاست
اسعدیان با اشاره به فیلم داش آکل مسعود کیمیایی گفت امیدوارم دوستداران کیمیایی غمگین نشوند، اما به نظر من این یکی از ضعیفترین اقتباسهای سینمای ایران است. کیمیایی فیلم را با تحولی بزرگ میسازد؛ مرجان به جای ازدواج با پیرمرد با جوانی ازدواج میکند. وقتی منتقدان میگویند اثر را نابود کردی، کیمیایی میگوید این برداشت من است. کیمیایی مجاز است بگوید کاکا رستم سیاه بوده در حالی که در داستان هدایت چنین نیست. کیمیایی قهرمانش را میخواهد کاکا رستم را خفه کند، اما در رمان اینطور نیست.
این کارگردان در پایان با افتخار گفت پس از انقلاب مردم جهان، ایران را با سینما و علی دایی میشناسند.




